Яран сувар на лезгинском языке

Чи халкьдин къадим сувар.Яран сувар

Чи къадим суваррикай халкьдин рикIиз хушбур са шумуд ава. Абурукай сад, са рахунни алачиз, гьар йисуз 21-мартдиз алукьзавай Яран сувар я.

Гзафбуруз малум тушир ихьтин агьвалатни ава. Халкьари и къадим сувар къейдзавай югъ гатфарин югъни йиф барабар жезвай вахт я.

Просмотр содержимого документа
«Чи халкьдин къадим сувар.Яран сувар»

Тема: Чи халкьдин къадим сувар.Яран сувар.

Метлеб: Яран суварикай аялриз дерин чирвилер гун; халкьдин адетар к1ан хьун ва абур хуьн.

1.Аялри Яран сувар арадал атуникай, чи далкьдин адетрикай суьгьбет авун.

Чи къадим суваррикай халкьдин рикIиз хушбур са шумуд ава. Абурукай сад, са рахунни алачиз, гьар йисуз 21-мартдиз алукьзавай Яран сувар я.

Гзафбуруз малум тушир ихьтин агьвалатни ава. Халкьари и къадим сувар къейдзавай югъ гатфарин югъни йиф барабар жезвай вахт я.

Яран сувар мус арадал атайди я, ам арадал атун квехъ галаз алакъалу я? ТIебиатдал чан хквезвай гуьзел береда къейдзавай и сувар Заратустра пайгъамбардин тIварцIихъ галаз алакъалу ийиз вердиш я. Амма ахтармишзавайбуру гьахълудаказ тестикьарзавайвал, гзаф халкьариз ам зороастризмдин (цIуз ибадат ийидайбурун) дин пайда жедалди таниш тир.

Этнограф, профессор Гь. Гьажиева Яр дегь заманайра лезгийрин магьсулдарвилин кIвалахриз рехъ ачухзавай гъуцран тIвар тирдакай фикир лагьана. И месэладал машгъул А. Булатован фикирдай, Яр лезгийрин ракъинин гъуц я.

Эхиримжи вахтара этнограф ва писатель Фейруз Беделова ихьтин теклифни арадал вегьенва: Яр лезгийрин мифологияда вахт атайла рекьизвай ва ахпа вичел чан хквезвай, чиляй экъечIзавай вири набататрин гъуц я. Алимди рикIел хкизвайвал, магьсулдарвал виликди фенвай къадим гзаф халкьарин мифологияда и жуьредин, рекьизвай ва ахпа чпел чан хквезвай гъуцракай гегьеншдиз лагьанва: Осирис (Къадим Египетда), Адонис (Финикияда), Аттис (ГъвечIи Азияда), Дионис (Фракияда ва Грецияда) ва масабур. Лезгийрин виридалайни чIехи ва рикI алай суварин бинедани Фейруз Беделова Яр гъуцракай лугьунар (миф) эцигзава.

Вилик девирра лезгияр инанмиш тир: Яран сифтегьан пуд югъ гьихьтинбур хьайитIа (рагъ алай, марф къвезвай ва я чIимел), вири йисни гьахьтинди жеда. Яран сувариз марф къун хъсан яз гьисабдачир, мисални авай: яраз цавай яру стIални ават тавурай. Яран суварилай гуьгъуьниз цава сифте сеферда яргъируш акурла, магьсулрин бегьер гьихьтинди жедатIа чириз алахъдай. Месела, лугьудай: эгер яргъирушак яр гзаф кваз хьайитIа, кIатIар техилдай ацIуда, хъипи ранг артух квайла, мухар гзаф жеда.

Яр, халкьдин къадим календардай йисан сад лагьай варз, 14-юкъуз (4-апрелдалди) давам жезва.

2.Яран суварикай шиирар к1елун.

3. «Яран сувар» мани (Яхияева З.)

4. Сегьне «Лезги хизанда Яран сувар»

Гьерекат лезги хизанда кьиле физва. Баде вичин хтулрихъ галаз к1вале ацукьнава, ихтилатар ийизва. Къуншидин паб къвезва, эверзава:

-Перизат вах, вун к1вале авани, я къунши?

-Квез саламалейк, квез суварар мубаракрай. Куь к1вале гьамиша шадвилер хьурай, жедайбур анжах хийирдин к1валахар хьуй!

-Чан сагърай, чан къунши. Вун атуй, рагъ атуй. Вазни сувар мубарак хьуй, ви хизандани шадвилер хьурай, берекатар бул хьуй. Ша ацукь инихъ, вун рак1арал вучиз акъвазнава? Я чан балаяр, Нурият дидедиз ацукьдай чка къалура.

-Ша, баде, инал ацукь.(хъуьцуьган вугуда)

-Ви свас аквазвач хьи. ам гьина ава?

-Ам ц1ун к1вале ава, суварин гьазурвилер аквазва. Мад завай са куьмекни гуз жезвач, михьиз кьуьзуь хьанва. Заз амукьзавайди анжах хтулрихъ галаз суьгьбетар авун я.Гьак1 яни, бадедин цуьквер?

-Вуна ак1 вучиз лугьузва, я баде? Чаз вунни гзаф к1анзавайди я, ви суьгьбетарни.

-Вуув, беябур хьана. Сувар мубаракиз атанвай мугьмандин вилик са зат1ни квач. Селимат, я чан свас, чаз мугьманар ава, чаз суварин суфра къурмиша.

-Исятда, диде. Квез суварар мубаракрай, Нурият хала.

-Чан сагърай, чан руш, вазни мубарак хьуй.

-Баде, чан баде, чаз Яран суварикай ихтилатар ая ман.

-Хьурай, чан бадедин къветер, куь хатур завай хаз жедани? Анжах заз са шарт1 ава, куьне авуна к1анзавай са к1валах.

-Ам вуч к1валах я,баде?

-Куьне заз Яракай квез чидай шиирар лугьуда?

-Башуьте, баде, ам чи гъиляй к1валах я.

(аялри Яран суварикай шиирар к1елда)

-Гила чун рази я, чан балаяр.

-Яран сувар ва адан адетар зи рикIел гъвечIи чIавалай лап хъсандиз алама. Ата бубайрилай чаз багьа ирс яз атанвай Яран сувар къведалди, гьар са чими рагъ авай йикъакай менфят къачуна, чун, аялар, яран кьалар кIватIиз чуьлдиз фидай, кьаларикайни гзаф типIихарни кьадатIа лугьуз, аялри гьуьжетар кьадай. КIвалерин къавал руг алайди тир. Кьаларин типIихар къавал акъуддай, Яран суварин юкъуз абуруз цIай ядай ва къавун 4 пипIел 4 вагьрамдал палдумар (куьгьне пекер) алкIурна, цIай ядай.

— Аялри «гьурра!» лугьуз, цIалай хкадардай. Яран суварин югъ атайла мягьледа авай рушар, гадаяр вири санал кIватI хьана «Яран паяр це!» лугьуз, гьар са кIвале къекъведай. Бадейри аялриз чпи кьурурнавай хутар, пIинияр, кIерецар ва яру ранг янавай какаярни гудай. Аялриз акьван шад жедай хьи, абуру суварин паяр виридаз сад хьиз пайдай.

— Яран суварин йифиз тIямлу хуьрекар гьазурдай ва 7 кIвализ пайдай. КIвале лагьайтIа, Яран сувариз афарар, хъчадин пич1екар гьазурдай, яни Яран юкъуз хъчарикай гьазурнавай 8 пич1ек тIуьна кIанда лугьудай. Пакадин юкъуз, фад хьиз къарагъна, жегьил рушари, сусари ихьтин гафар лугьуз, гьаятар, къавар еке верхи кулуналди шткидай: «КIвале авай шар-пепе гьуьлуьз фирай, гьуьле авай мал-хазина кIвализ атурай!».

— Яран сувар алукьдалди марфар къвайила, яшлу инсанриз шад жедай, абуру лугьудай: «Чиле векь, никIе къуьл, тарарал емишар бул, яшайиш хъсанди жеда». Эгер Яраз ва Яралай гуьгъуьниз марфар къваз хьайитIа, абуру лугьудай: «Яраз яру къван кьежин тавурай. Лияр кIватIал хкаж жеда». Яни малариз векь я кIваляй, я чуьлдай жагъидач, малар гишила рекьида».

-Вахтар, адетар дегиш хьанва. Алай вахтунда суварин цIаяр гьар са куьчеда, майданрал машинрин куьгьне чархар, кIарасар кIватIна хъийизва. Шадвилер, виликрай хьиз, къенин йикъарани ийизва.

-Эхь, Яран сувар – им халкьдин къадим, рикI алай суваррикай сад я.

-Чан сагърай, вазни мубарак хьуй. Зун хъфида,Перизат, мад фидай чкаяр ава.

-Гьан, гадаяр, къалурин чна дидедиз гьихьтин ц1аяр хъийидайди ят1а.

-Бес куь шемер гьинва? Квез авайди гьа и ц1ай яни?

— Ваъ, я чан баде,чна гьар садаз са шемни гьазурнавайди я, еке ц1айни.

-Гьан, кьуьзуьд, башламиша кван вуна ц1алай хкадариз, ви гунагьарни азарар ц1уз хьурай.

-Зун агъуз зи гунагьар виниз.

-Рагъ хьиз экуь хьуй,

Ц1ай хьиз чими хьуй.

Читайте также:  Прокрастинация в русском языке

Рагъ чиди, ц1ай куьди.(са аялди)

Суварар мубаракиз, чантаяр вегьез аялар къвезва.

-Рак1ар, дак1ар гатана,

Яран сувар ваз хьурай,

Адан паяр заз хьурай.

-Къацу гатфар фад хьурай

Яргъал рекьер ат1ана,

Яран сувар ваз хьурай,

Адан паяр заз хьурай.

(Бадеди аялриз паяр гузва, алхишар ийизва)

Гила чна чи мярекатдиз атанвай мугьманар кьабулда. Буюр,ша чи суварин суфрадихъ!

МБОУ «Ходжаказмалярская СОШ им. М.К. Казиева «

Источник

Сценарий мероприятия, посвященного празднику » Яран сувар»

Муниципальное казенное общеобразовательное учреждение

«Кутульская основная общеобразовательная школа»

Гьазурайди: Алиева С.С.

Ведущий: Ассаламу алейкум, азиз дустар, мугьманар,

Мубаракрай квез виридаз шад яран сувар.

Чандин сагъвал, ислягь уьмуьр хьурай квез.

Сад Аллагьди девлетарни, гьуьрметарни гурай квез.

Ведущая: Дуьнья ислягь хьуй гьамиша чилерал.

Шад межлисар хьуй гьамиша к1валера.

Шадвал ая, кьуьлер ая, лагь тостар.

Уьмуьрда шад хьурай куьн, чи дустар.

Ваз хвашкалди, яран сувар, Салам гана мугьман хьайи.

Гатфарикай мани лугьур, Чубарукриз баян хьайи.

Дуствал, садвал гъалиб хьана, шадвал хьурай хуьре, к1вале.

Берекатар артух хьана, мублагь хьурай вири уьлкве.

Яран сувар-азиз сувар, берекат гъваш ник1ериз чи.

Яран паяр, хунчаяр гвай, хуш я лап вун рик1ериз чи.

Ведущий: Гила чна гаф гузва школадин директор Мурадалиева Наида Магамедхановнадиз.

Ведущий: Гаф гузма амай муаллимриз.

Ведущий: Яран сувариз аялар ва жегьилар хуьре ну-нуяр ийиз къекъведа. К1валин иесиди вичихъ авай к1ерец, шуьмягъ, кака ва маса зат1-мат1 чантадиз вегьеда. Рушари мукьва-кьилийриз, къуншийриз къапара аваз хуьрекар тухуда. Яран сувариз чахъ чи халкьдин адетрихъ галаз алакъалу хуьрекар ава. Месела: афарар, гит1, т1ач, хъчадин пич1екар, пахлаваяр, цик1енар, нат I уфа, исит I а, шуьреяр ва масабур.

Ведущая : Жегьилри гъенерал ц1аяр хъийида ва абурулай хкадарда, ц1аялай хкадарайла квай азарар ц1у куда ва уьмуьр яргъи жеда лугьуда. Аялрин гъилерихъ сун яру гъалунин гьалкъаяр акалда, яра яна ч1улав тахьурай лугьуз. Тфенгар яда, яран йифиз к1вале ац1ай патрум тун хъсан кар яз гьисабдач.

Самира: Булдиз хьурай квехъ къуьлерин бегьер,

Зуьрнейрин ванер алаз хьуй к1валер.

Рик1ер ац1урай экуь мурадрив,

Хкадра ц1аярилай: куй гунагь, азар,

Кьабулрай Сад Аллагьди куь яран паяр.

Хадижа: Синийрал алаз пич1екни афар,

Майдандал экъеч1, гуьзел тир рушар.

К1ват1 хьухь гъенерал мукьвабур, дустар,

Авазар, ц1ай гваз кьабула гатфар.

Тамир ац1ай патрумар, тфенгдал илиг,

Рамазан: Гуьзел йикъар, чими ракъар,

Къе гатфари гъанва чаз.

Нур къизилдин, ван билбилдин,

Т1ебиатди ганва чаз!

Беневшаяр, гъвергъвер цуьквер

Маддурнаяр, ч1имч1ир нуьк1вер

Лув гуз ала кьилерал!

Кьезил гарар, куьлуь марфар

Гатфари чаз къурзава.

Чилин бегьер, рик1ин эквер

Милара: Амач хъуьт1уьн къайни аяз,

Яр атана муштулух гваз.

Гатфарин чиг, шавгьар галаз,

Яран йифер мугьман я чаз.

Ялаврик шад къвезва дустар,

Гъиле кьуна яргъи тазар,

Берби ягъиз жедан бизар,

Чан гуьлуьшан яран сувар.

Хидирнаби: Яран сувар – азиз сувар,

Берекат гъваш ник1ериз чи.

Яран паяр, хунчаяр гвай,

Хуш я вун лап рик1ериз чи!

Эльвира: Гур межлисдин йикъар гваз,

Беневшаяр, ц1аяр гваз,

Ч1имч1ир рахаз кьилерал,

Зегьмет къугъваз гъилерал,

Берекат гваз чилерал,

Ведущий: Мубарак хьуй квез Яран сувар,

Мубарак хьуй квез Яран йифер,

Гьар са лезгидик акатрай лувар,

Чун лезги халкь я лацу лифер.

Ша кутван, лезгияр, Яран ц1аяр,

Чи гьар са лезгидиз жагъурай яр,

Тахьурай са лезгини пашмандиз.

Ведущая: Мубарак хьуй квез чими йикъар,

Источник

Яран сувар на лезгинском языке

ЭФРУЗ РЕГЬИМОВА. «ЯРАН СУВАР» (4 пердедин пьеса)

Ярбикедин таяр – туьшер:
Аярханум
Перизада
Селминаз

ХангуцIан таяр – туьшер:
ХъилецI
РемецI
КIватIи – КIватIаш

Сувариз хуьре къекъведайбур:
Кваса
Тапархъан
Качал
Пуд бацIи галай цIегь

Яран сувар лезгийрин рикI алай, ракъарни нурар гвай, гуьгьуьлар шадардай, бахтар юзурдай сувар я. Яр алукьайла там, дере, вири тIебиат чандал хкведа. Гьавиляй лугьуда: гатфар тIебиатдин назлу свас ятIа, яран варз адан таж я.
Агъзур йисар я лезги халкьди Яран сувар къейд ийиз. Им чи виридалайни чIехи, виридалайни рикI алай сувар я. Чи къадим адетар, ацукьун – къарагъун хвенвай сувар. Амма икьван гагьди чна Яран сувар гьикI кьиле тухузватIа сегьнеламишнавач. Ихьтин сегьнедин эсерриз лагьайтIа, гзаф игьтияж ава. И эсер Яран суварикай мектебра кIелзавайбур патал кхьенвай сифте пьесайрикай я.
Пьесадин кьилин метлеб мектебра кIелзавай аялриз чи дегь чIаварин фольклордин чешнейрин, адетрин, ацукьун – къарагъунин, сенятрин, пекерин, тIуьн – хъунин гьакъиндай са кьадар чирвилер гунн я. Пьеса сегьнедал эцигдай ксаривай чна къалурнавай шартIарив кьадайвал эсердиз алаваярни хъийиз жеда. Анжах и алаваяр лезги халкьдин ацукьун – къарагъунив кьадайбур хьана кIанзава.
Сегьнеда лезги хуьруьн кIвал, гъен дегьзаманайрив кьадайвал туькIуьрун герек я. Иштиракзавайбуру дегьзаманайрин лезги пекер, алухар, хуьруьн майишатдин алатар гъилик авуна кIанзава. Пьесадиз мадни къадим манияр (иллаки гатфариз талукьбур), макьамар, кьуьлер, къугъунар, мисалар, алхишар алава хъувуртIа хъсан жеди.
Пьесада хъсан инсанринни пис ксарин арада акъажунар кьиле физва. Эхирда фасикьар батIул хьана, хъсан ксар гъалиб жезва.
Пьеса сегьнеда къалурдайла адан кьилин иштиракчийри – Ярал бубади ва Ярбиче бадеди нубатдалди аялриз суалар гуда:
1. Нивай дегьзаманайрин лезги мани лугьуз жеда?
2. Нивай «Лезгинка»дал кьуьлиз жеда?
3. Нивай писпIияр расиз жеда?
4. Нивай кула ва я сафут храз жеда?
5. Шаламар илигиз алакьдай вуж ава?
6. БалкIан фургъундик кутIаниз алакьдай кас авани?
7. Нивай сун гуьлуьтар храз жеда?
8. Гам храз жедайди авани?
9. Лезгийрихъ гьихьтин къафунар ава?
10. Нивай яргъан, шалта, хъуьцуьган расиз жеда?
Суалриз дуьзгуьн жаваб гайибуруз Ярал бубади ва Ярбиче бадеди сегьнедай пишкешар вугуда ва мярека мадни гурлуз кьиле фида.

Пердедин кьулухъай Яран сувариз талукь чIалар лугьузвай ван къвезва:

Гатфар бере алукьайла,
Живер, муркIар цIрада.
Набататрив мили шагьвар
Хъуьтуьл ванцел рахада.
ХъуьтIуьн мекьер алудна
Рагъ чаз мукьвал атана.
Уяхарна гьар са чка,
Чуьл къацарив ацIана.
Чим акъатиз, рагъ акьуна,
Къацу хьана дагъ – дере.
Мад инсанриз пара хьана
КIвалахарни гьар жуьре.

— Яр алукьна бахтавар,
Рушар я чун бахт авай.
Гьар рушакай и Яраз
Са свас хьурай тахт авай.

Рагъ акурай,
Югъ акурай,
Бахт юзурай!

Берекат гуз гетIедиз,
Мая ягъ на некIедиз.
ГетIедизни саламат
Чка ая аманат!

Цавун рекьер атIана,
Эрен вахар атана.
Хуьре – хуьре къекъвена,
КIвале – кIвале къекъвена.
Сана тIуьна афарар,
Сана тIуьна хинкIарар.
Вири чпиз акуна,
Чеб садазни акунач.
Эренрив гва хабарар,
Квачир чпик тапарар.
Куьне тадиз къивер це,
Рагъ бубадиз эвер це!
Цифер, марфар инихъди,
Ракъар, варцар инихъди!
Пепе – шепе тIимил хьуй,
НикIера бул техил хьуй!
ЦIаяр чна куькIуьрна,
Йиф чIагайди туькIуьрна.
Эрен вахар хъфизва,
Абурун крар туькIуьзвач.

Читайте также:  Что такое устная форма языка

— А Гуни, Гуни хьун герек,
Чими ракъар хьун герек.
ЧIимел йикъар алатрай,
Яран йикъар агатрай.
КIватIиз мукай цицIибар,
Хвеши хьуй квез кесибар.
КIатIаз хтуй ири къуьл,
ЦицIибриз хьуй кьуьлуь къуьл.

Беневша:
— Чавай куьн хуьз тахьайтIа,
Цавун гьуруь – перид хуьй…

Тав янавай какаяр,
КIватIа, кIватIа, балаяр.
Яран сувар алукьна,
Хъша патал алай яр.

Марф хьиз кьурай,
Юргъ хьиз гурай,
Кьилелай алахьрай!

Рагъ акурай,
Югъ акурай,
Бахт юзурай!

Суса кака вугудайла масакIа алхишдай:

Инсан хьурай,
КIубан хьурай,
Хизан хьурай!

Яшлу дишегьлиди кака вугудайла лугьудай:

ЦицIи хьурай,
ЧIехи хьурай,
Рехи хьурай!

Тарал алай пад яру ич,
КIаник фидалд ават тахьуй.
Мелей хтай кIани къелем,
Вун демина галат тахьуй.

Ви гафунал гаф эцигиз,
Зун лезгидин Шарвили туш.
Акьван наз гвай вун хиве кьаз,
Кьегьал ятIан, зун дили туш.

Ви гафунал гаф эцигна,
Чир хьухь, зун вав агатич яр.
Вун мехъерик галаз хьурай,
Зун демина галатич яр.

Муьшкуьрдай свас гъайи гада,
Са югъ я ви рехъ хуьз чна.
Тамам хьанва лагьай вяде,
Ял ягъамир, дем кутур на.

Дублибацар бубадин,
ТIвар вуч я и шапIадин?
Дублибацар туькьуьлда,
Куг баладиз за кьуьлда.

Куга гъил хкажзава, ПIаша ваъ. Бубади цIивиндив Куган пелел лишан тазва. ПIаш хъуьрезва. Бубади маса гьайванрикай лугьузва.
Ярал буба:
— Лув гудайла язва ам.
ЧIемерукдин хьел.
Чубарук я адан тIвар,
Айванрик таз гел.
Лув гуда гьа, лув гуда.

Источник

Яран сувар
статья (11 класс) на тему

Скачать:

Предварительный просмотр:

МКОУ «Куркентская СОШ №1 им.М.М.Рагимова»

учитель родного (лезгинского) языка и литературы

Бубайрилай амай сувар

Яран суварикай алай вахтундани ц1ийи – ц1ийи манияр, ч1алар туьк1уьрун давам жезва.

Билбилрин шад ванер гваз,

Назик цуьквер, гъвергъвер гваз,

Марфарин бул селлер гваз,

Шад межлисдин йикъар гваз,

Чими –чими ракъар гваз,

Беневшаяр, ц1аяр гваз,

Ч1имч1ир рахаз хилерал,

Зегьмет къугъваз гъилерал,

Берекат гваз чилерал

Ван гьатна мад чи хуьре,

Авазрин шумуд жуьре,

Сад ийиз Къуба, Куьре,

Ц1ай – ц1аяр, ц1ай – ц1аяр,

Сифте чна «яр» гафуниз баян гун. Лезги ч1ала «яр» гафуниз гзаф манаяр ава:

И ц1арарай, тарцин шумуд йис ят1а, чир жедай.

5. Яр – к1аниди, яни ам рушазни, гададизни талукь я.

6. Яр – начагъвал я. Аялриз ярар атанмаз, чуьхуьн

тавунвай яру парча жендекдал алтадайла, ярар

куьтягь жеда лугьудай.

7. Яр – ракъинин гъуц я.

8. Яр – гатфарин вацран т1вар я.

Яргъируш – им Ракъинин руш лагьай ч1ал я.

Лезгийрин Яран сувар Ц1ийи йис алукьунал къвезва. Ам, 21 – мартдилай башламишна, 14 юкъуз давам жезва. Яран сувар т1ебиатдал чан акьалтзавай вахтунал туьш жезва. И юкъуз югъни йиф сад жезва. Мич1ивилел экуьвал гъалиб жезва. И сувар арадал атунихъ гьар жуьредин негъилар ава:

Сад лагьайди, алатай девирдин делилри субутарзавайвал, Яран сувар Дагъустандиз атай иранлуйрихъ галаз алакъалу я. Кьвед лагьайди, чахъ къадим заманада Яр т1вар алай гъуц авай. Ам ч1улав къуватри чилин мич1и къатариз тухвана. Ам хтун патал инсанри ц1аяр, эквер акъудзавай. Яран сувар къаршиламишунихъ галаз гзаф лишанлу адетар алакъалу я. И вахтунда хъуьт1уьн къаярикайни аязрикай икрагь хьанвай инсанар уях жеда, абур Ц1ийи йисаз, яни ц1ийи уьмуьрдиз гьахьиз гьазур жеда. Абуру чпин к1вал – югъ михьда, анра къайда твада, салар, багълар михьда, майишатдиз лазим алатар гуьнгуьна твада.

Сагърай лугьуз куьгьне йисаз,

Т1ебиатдал чан акьалтна.

Куьрпе велед хьана сусаз,

Хуьрел, к1валел ван акьалтна.

Лежбер стха, гатфар я им,

Цанар цадай, тум вегьедай.

Абулейсан марфар я им.

Муштулухар гваз къекъведай.

Гьар са ничхир, гьар са гьайван,

Шадвилерин векилар я.

Шадвилерин шикилар я.

Ислягь уьмуьр, риц1кьи буллух,

Чи халкьарин мурадар я.

Шад сувариз ийиз къуллугъ,

Чка – чка парадар я.

Яран сувар, Яран сувар,

Ц1ийи йисан чамар я, вун!

Верц1и нямет – яран паяр,

Чуьл цуькверин гамар я, вун.

Мартдин варз Хидирнибидин варз яз гьисабдалдай.

И вацра цаварилай Хидир ниби лугьудай михьи кас

эвич1далдай. Ам садазни аквадачир, амма вичиз вири аквадалдай. Мартдин вацра делекдал атай касдиз ваъ лугьудай адет авайди тушир. К1валин иесиди варцел атай гьар са касдин кар туьк1уьрдай, ам разивилелди рекье твадай. Зат1 гудайла, Хидирнибидин пай хьуй, лугьудай. И вацра к1валяй гайи зат1ар, агъзур сеферда артухарна, Аллагьди элкъуьрда лугьудай. Мартдин вацра к1валяй зат1 гун еке сувабдин кар яз гьисабдай.

Яран сувар жез кьве гьафте амаз, к1валера гъвеч1и къапара техил цадай. Им алукьзавай Ц1ийи йис берекатлуди хьун патал лишан тир. Суварин йикъалди цанвай техилдихъ гелкъведай, ам чешнелуди хьун патал чалишмиш жедай. И экъеч1навай техилдилай алукьзавай йисан бегьер аслу яз гьисабдай.

Нянин хурушумар жедалди, тфенгар ягъиз башламишдай. Сифте тфенгдин ван акъатдалди вил алаз акъваздай. Им сувар башламиш хьанва лагьай ч1ал тир.

Ваз хвашкалди, яран сувар,

Салам Гана мугьман хьайи.

Гатфарикай мани лугьур

Чубарукриз баян гайи.

Дуствал, садвал гъалиб хьана,

Шадвал хьурай хуьре, к1вале.

Берекатар артух хьана,

Мублагь хьурай вири уьлкве.

Яран сувар – азиз сувар,

Берекат гъваш ник1ериз чи.

Яран паяр, хунчаяр гвай,

Хуш я вун лап рик1ериз чи.

Иллаки гъвеч1и аялрик теспача ва шадвал акатдай.

Къвез – къвез тфенгрин ванер артух жедай. Яваш – яваш къавун ч1ерейрал палдумар, яни чирагъар акъуддай. Абур гъвеч1и ва кефсуз аялар патал тир.

Чан бала зи, чан бала,

Рик1 алай масан бала,

Къе ви сифте сувар я.

Вун дидедин лувар я.

Ви гьуьндуьр кьакьан хьурай.

Вун виридаз к1ан хьурай.

Бахт Аллагьди ракъуррай.

Т1ал – квал вахъ гьич тахьурай.

Бубад бармак хкаждай,

Душмандин рик1 агаждай.

Гьалал жервал дидедиз,

Вун хьайила т1уьр хап1а.

Къаст тур чанда гъвеч1измаз.

Пашман тежервал ахпа.

Сад Аллагьдиз ван хьурай.

Баладиз сагъ чан гурай.

Т1алар – квалар чилериз.

Бахт, берекат к1валериз.

Кьабул урай гъуцари(автор).

Ч1ехибур патал варарал ц1аяр ийидай. Ц1ай къати хьайи арада, к1валин иесиди, т1вар кьаз, хизандин куьгьне парталар ц1ал вегьедай. Гьар сеферда, парталар кудайла, хизандин т1ал – квал куй лугьудай, Аллагьдивай абуруз сагъвал, мягькем чан гун т1алабдай. Ц1ай кьери жедайла, са – сада ц1алай пуд сеферда хкадардай ва т1алабунар ийидай. Гъвеч1и аялар къужахда аваз ц1алай хкадардай. Гьак1ни ц1ал гъилерихъ галай яру гъалар гадардай И ч1авузни гьарда вичин рик1е авай гафар лугьудай.

Яран ц1аяр, яран ц1аяр,

Къати хьурай куь ялавар.

Яран гъалар ц1а курай.

Т1алар – квалар тамукьрай.

Ц1ал вегь иски парталар.

Читайте также:  Эстонский это славянский язык

Пуд сеферда хкадра.

Пуд сеферда т1алаба.

Садазни ван текъвервал,

Гъуцрахъ рахух ченеба

Ц1ун патав къуншийрин аялар къведай, сувар мубаракдай, сада – садаз яран паяр гудай ва хуш келимаяр лугьудай.

Ихьтин арада ц1ун патав кас акъваздай, яни къаравуш. Эгер ц1ай хуьдай кас алачиз хьайит1а, ц1ай чуьнуьхдай адет авай. Ц1ай чуьнуьхун хъсан кар туширди яз гьисабдай. Ам чуьнуьхдайла, агьвал квай касдин варцелай чуьнуьхдай. Им адаз авай девлетдикай жувазни хьуй лугьунин лишан тир. Гьавиляй ц1ай михьиз хкахьдалди, ц1ун патав к1валяй са кас акъваздай, ц1ай хуьдай.

Яр алукьдалди вахт амаз, алахьай йикъара багъларай

саларай яран кьалар к1ват1дай. И карда ч1ехибуруни, гъвеч1ибуруни иштиракдай. Ч1ехибуру манияр лугьудайла, гъвеч1ибуру абурухъ галаз тикрардай ва чпизни манияр чирдай.

Яраз кьалар кунихъ еке метлеб авай. Сад лагьайди, салар, бахчаяр кьурай кьаларикай, гьапир – шпирдикай михьзавай. Им ц1ийи йисан бегьер хъсанди хьун патал ийизвай къайгъударвал тир. Кьвед лагьайди, кузвай кьаларин, лембейрин гум емишдин багълара гьатдайвал к1анзавай. Гумади, тарарин арайра къекъвез, тарарал алай цур ахчудай, гьава хъуьтуьлардай. Ц1ал ламу лембеяр вегьейла, гум яргъалди амукьдай, къаювай тарариз тади гуз жедачир.

Яран кьалар, яран кьалар,

Къвезава чаз Яран сувар.

К1ват1 кьаларни лембеяр.

Къати хьурай чи ц1аяр.

Къаяр катрай яргъариз

Гум фий емиш тарариз.

Гзаф хьуй чаз магьсулар.

Факай дарвал тахьурай.

Чаз гишинвал такурай.

Ц1инин гатар фад хьурай.

Виридан рик1 сад хьурай.

Къацар къацу – къац къацу

Цуьлер хьурай лап яц1у.

Рагъ чук1урай ник1ериз.

Ашкъи атуй рик1ериз.

Мукалар це лежберрив.

Т1валар це куьн чемберриз.

Ник1е техил тамукьрай.

Къушарин пай амукьрай.

Кьабул урай гъуцари

Яру рангуни лезгийрин уьмуьрда еке чка кьазва. Виликдай чи чил яру яцран крчарал ала лугьудай. Адаз вирида икрамдай. Яру жунгав хайила, ам, яраз т1вар яна, хуьдай. Адаз вирида галайвал ийидай ва ам векьин яйлахра хуьдай. Суваралди адакай зурба яц жедай. Суварин вилик аадан гарданда яру гъал твадай. Къад лагьай мартдиз яц пуд сеферда хуьрел элкъуьрдай ва садакьа Аллагьди кьабулун патал т1алабнар ийидай. Суварин юкъуз яц тук1вадай ва вири хуьруьн жемятдиз пайдай.

Яран суварихъ мад са лишанлу адет ава. Яран юкъуз гъвеч1и аялар магьле – магьле къекъведай. Абуру Яран паяр к1ват1дай. Чантаярни гваз къекъвезвай аялри, чеб атайдакай хабар хьуй лагьана, ихьтин гафар лугьудай.

Мубарак квез Яран сувар.

Гурлу хьуй куьн Яран ц1аяр.

Яран сувар квез хьурай.

Яран паяр чаз хьурай.

Ч1ехи гадайри сик1ер акъуддай. Абур фадамаз гьазур жедай. Сада далдам

гьазурдай, муькуьда писпи гьазурдай, пуд лагьайдани сик1рен бармак гьазурдай. Куьчейрай къекъведайла, абуру ик1 лугьудай.

Абур, далдамарни писпияр ягъиз – ягъиз, к1вале – к1вале къекъведай ва варцел агакьайла, ик1 лугьудай:

Яран суфра ачух хьуй.

Квез девлетар артух хьуй

К1валин иеси экъеч1дай ва хабар кьадай.

Ваз вуч к1анда сик1?

Сик1. Яран пай це са кака, жез хьайит1а, кьве кака.

Иеси к1вализ хъфей арада, гадайрин десте гьаятдиз гьахьдай ва ина – ана вил экъуьрдай. Эгер гьаят михьизваз хьайит1а, абуру лугьудай.

Ина михьи, мублагь я.

Хизан ац1ай къул хьурай.

Берекатар бул хьурай.

Эгер гьаят чиркинзаваз, гьашемар аваз хьайит1а, абуру ик1 лугьудай.

К1валин гьаят вуч «михьида»,

Кайванидиз вуч муьк1уьда!

Гьашемар мус кудат1а?

Вуч паяр чаз гудат1а?!

Айгьам, хъуьруьн кваз лагьанвай гадайрин гафарикай иесидиз хъел къведачир.

К1валин иесиди, паяр гваз экъеч1айла, лугьудай.

Чан балаяр, къе авур дуьаяр Аллагьди кьабулда лугьуда.

Куь сивяй акъатзавай дуьаяр Аллагьдиз ван атурай. Куьн Аллагьди хуьрай. Куь кьилел дуьнья ислягь хьурай. Куьн агъзур сан суваррихъ агакьаррай. За квез паярни гъанва. Сифте са кьуьл ая. (Сик1ре са кьуьл ийида) Иесиди гадайриз Яран паяр гуда. Сик1ре вичиз сарсардин кака к1анда лугьуда. Сарсардин кака аваз хьайит1а, гуда, тахьайт1а, вечрен кьве кака гуда.

Яран сувариз какаяр элуьк1ардай адетни авай.

Жегьил гадайри фадамаз чпиз т1арам, яни к1еви какаяр гьазурдай. Яран юкъуз абур майдандал к1ват1 жедай ва какаяр элуькьариз къугъвадай. Са какади гзаф какаяр ахчур вахтарни жедай. И къугъунай гадайриз чпин сирерни авай. Абуру Яралди са варз амаз какаяр, к1еви хьуй лугьуз, кьелен це твадай. К1ват1навай какаяр гадайри вирида санал недай.

Виридалайни Яран суварин лишанлу адет суварин хуьрекар гьазурун тир. Адет яз, и юкъуз гьар хизанди ирид жуьре хуьрекар гьазурдай ва ирид к1вализ гудай.

Бязи кесиб хизанра и юкъуз ирид хуьрек ийиз тежер дуьшуьшарни жедай. Ихьтин вахтара к1вале суварин са гит1 авун бес я лугьудай. Вучиз лагьайт1а, и хуьрек гьазурун патал ирид зат1 герек къвезвай: кьурай як, гьажибугъда, къуьл, мух, пахлаяр, нахут1ар, харар, хехвер.

Эгер ирид зат1 бес тежез хьайит1а, кьелни йисабиз жедалдай. Яран сувари вири инсанар сад ийидай ва абурун арада авай дуствал мягькемардай. Жува ирид къапуна авай хуьрек гайила, жуван к1вализни ирид къаб хкведай. И карди Ц1ийи йисан сувар кесиб хизанрин к1валерани гурлу ийидай, аялар шадардай.

Ярахъ алакъалу тир ихьтин адетни ава.

Яралай гуьгъуьниз экъеч1ай Яргъирушаз килигдалдай.

Эгер Яргъирушак яру ранг гзаф кваз хьайит1а, къуьлуьн техилдин девлет бул жеда лугьудай. Эгер Яргъирушак хъипи рангар гзаф кваз хьайит1а, мухар гзаф жеда лугьудай.

ширин няметринни девлетдин лишан тир.

Яр важиблу адетрикай яз гьисабдай. Яран сувар алукьдалди, эгер хъел хьанвай, мидя инсанар аваз хьайит1а, абур меслят жедай. Имни алукьзавай Ц1ийи йис халкьдин арада дуствал хьунин лишан тир.

Яран йикъара авур гьуьрмет агъзур сеферда жуваз элкъведа лугьудай гафар рик1ел хвена, халкьари сада садаз

гьар жуьредин крара куьмекар гудай. Абуру гьар жуьредин мелер ийидай: сар чуьхуьдай, сар ивядай, сарикай гъалар ийидай, гъалар къачадай, рухарни хаймаяр храз куьмекар гудай, емишар кьурурун патал каларар кутада

( уст1арри), к1валер асундай, майишатда герек къведай алатрихъ тумар гилигдай ва абур расдай (уст1арри), къавара кул экъуьриз ва ч1ереяр гатаз куьмек гудай ва гзаф мсб. Са гафуналди, и вацра вирида сада садаз куьмекардай, чпиз сувабар къазанмишдай.

Шар, пепе, шурван пепе,

Шар пепе гьуьлуьхъди.

Гьуьлуьн девлет к1валихъди.

Яран пакамаз, рух – пек югъурдайла, рушари ик1 лугьудай:

Гатфарин хуш шагьвардал

Лепе гузва къацари.

Мани лугьуй рушари.

Яран паяр к1ват1дай адетрикай сад – мич1и хьайила, тавунай агъуз чантаяр авудун тир. К1валин иесиди чантайра гьар жуьредин яран паяр тадай ва чантаяр тавунай винелди акъуддай.

Багьа я чаз гьар са касдин,

Хъсан къилих, хесетар.

Гьуьрмет, хатур ширин мезни

Хийирлу тир адетар.

Къуй чи акьалтзавай несил чи ата бубайрилай амай пак адетриз вафалу хьуй!

Чи Ватанди югъ – къандавай цуьк акъудрай! Ам нурлу гъетрен ишигъдик хьурай!

Источник

Ответы на самые частые вопросы пользователей рунета
Добавить комментарий

Adblock
detector